Decydując się na lot dronem, każdy pilot bezzałogowego statku powietrznego powinien posiadać nie tylko wymagane uprawnienia, ale także praktyczną wiedzę na temat funkcjonowania przestrzeni powietrznej oraz ograniczeń technicznych własnego statku powietrznego. Brak tej wiedzy może prowadzić do sytuacji, w których dron zostaje zniesiony przez wiatr i wleci w przestrzeń powietrzną, w której jego obecność jest niedozwolona.
Tego typu zdarzenia mogą stwarzać realne zagrożenie dla ruchu lotniczego i skutkować konsekwencjami prawnymi dla pilota BSP.
CTR, TMA i AWY – dlaczego te strefy mają znaczenie dla pilota drona
Polska przestrzeń powietrzna jest zorganizowana i wykorzystywana jednocześnie przez lotnictwo załogowe oraz bezzałogowe. W rejonach lotnisk funkcjonują strefy CTR, w których odbywają się operacje startów i lądowań statków powietrznych załogowych. W określonych warunkach i do niewielkiej wysokości AGL możliwe jest wykonywanie tam lotów dronem, jednak wyłącznie zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Po starcie samoloty pasażerskie przechodzą do wyższej strefy TMA, gdzie przygotowywane są do lotów na autostrady powietrzne AWY. Nieuprawniony wlot drona w CTR, a tym bardziej w TMA, może doprowadzić do niebezpiecznego zbliżenia z załogowym statkiem powietrznym i stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa lotniczego.
Nie jest konieczne wystąpienie wypadku lotniczego ani kolizji. Już samo nieuprawnione zbliżenie BSP do statku załogowego może zostać zakwalifikowane jako naruszenie przepisów i skutkować wszczęciem postępowania.
Pełna odpowiedzialność pilota BSP za lot dronem
Za każdy lot dronem – od momentu startu do lądowania – pełną odpowiedzialność ponosi pilot BSP. To pilot odpowiada za ocenę warunków meteorologicznych, możliwości technicznych drona, zasięgu łączności oraz przestrzeni, w której wykonywany jest lot.
Loty dronem w Polsce odbywają się w ramach wspólnej przestrzeni powietrznej, określanej jako FIR Warszawa. Oznacza to, że pilot BSP ma obowiązek wykonywać operację zgodnie z przepisami prawa lotniczego oraz z zachowaniem wymaganej separacji od statków powietrznych załogowych.
Nieznajomość przepisów nie zwalnia z odpowiedzialności.
Odpowiedzialność karna – Prawo lotnicze
Odpowiedzialność karna pilota BSP została określona w Ustawie z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze. Przepisy te mają zastosowanie również do operacji wykonywanych bezzałogowymi statkami powietrznymi.
Wykonywanie lotów bez wymaganych uprawnień, niezgodnie z ich zakresem lub w stanie braku wymaganej sprawności psychicznej lub fizycznej może skutkować karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Art. 211 – do roku pozbawienia wolności
Kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku grozi osobie, która m.in.:
- wykonuje lot bez wymaganych uprawnień lub niezgodnie z ich zakresem,
- wykonuje loty mimo utraty wymaganej sprawności psychicznej lub fizycznej,
- uniemożliwia lub utrudnia czynności prowadzone przez PKBWL.
Znacznie poważniejsze konsekwencje grożą w przypadku naruszenia przepisów ruchu lotniczego, złamania zakazów lub ograniczeń lotów w polskiej przestrzeni powietrznej, używania częstotliwości radiowych przeznaczonych dla lotnictwa bez upoważnienia lub nieuprawnionego przekroczenia granicy państwowej statkiem powietrznym. W takich przypadkach kara pozbawienia wolności może wynosić nawet do pięciu lat.
Art. 212 – do 5 lat pozbawienia wolności
Znacznie surowsze kary grożą osobie, która:
- narusza przepisy dotyczące ruchu lotniczego,
- łamie zakazy lub ograniczenia lotów wprowadzone ze względów bezpieczeństwa lub wojskowych,
- używa lotniczych częstotliwości radiowych bez upoważnienia,
- przekracza granicę państwową statkiem powietrznym bez wymaganego zezwolenia.
Loty dronem w innych krajach Unii Europejskiej
Certyfikaty kompetencji pilota BSP w kategorii otwartej, takie jak A1/A3 oraz A2, obowiązują na terenie całej Unii Europejskiej. Nie oznacza to jednak, że zasady wykonywania lotów dronem są identyczne w każdym państwie członkowskim.
Każdy kraj samodzielnie określa szczegółowe warunki wykonywania operacji BSP oraz odpowiedzialność za naruszenie przepisów lotniczych. Latając poza Polską, pilot BSP może korzystać ze swojego certyfikatu, ale ma obowiązek zapoznać się z lokalnymi przepisami przed wykonaniem lotu.
EASA udostępnia oficjalne informacje dotyczące zasad wykonywania lotów dronem w państwach Unii Europejskiej oraz krajach stowarzyszonych.
Odpowiedzialność za szkody spowodowane lotem drona
Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w wyniku lotu drona ponosi osoba, która używa bezzałogowego statku powietrznego w momencie powstania szkody. Dotyczy to zarówno lotów wykonywanych bez wymaganych umiejętności praktycznych, jak i lotów realizowanych bez spełnienia wszystkich formalnych wymagań.
Dlatego tak istotne jest posiadanie aktualnych uprawnień, wiedzy oraz doświadczenia w zakresie bezpiecznego wykonywania operacji BSP.
Wypadek lotniczy i interwencja Policji
Za wypadek lotniczy uznaje się zdarzenie, w którym doszło do poważnych obrażeń ciała, zniszczenia konstrukcji statku powietrznego lub jego istotnego uszkodzenia. W takich sytuacjach konieczne jest wezwanie Policji.
Podczas kontroli policjant może m.in. nałożyć mandat, zwrócić uwagę na stwarzanie zagrożenia lub podjąć dalsze czynności, jeśli istnieje podejrzenie naruszenia przepisów lotniczych.
Podsumowanie
Lot dronem to czynność lotnicza, za którą pilot BSP ponosi pełną odpowiedzialność prawną. Znajomość przestrzeni powietrznej, stref CTR, TMA i AWY, a także przepisów obowiązujących w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej, jest kluczowa dla bezpiecznego i legalnego wykonywania operacji bezzałogowych.
